Tôm, mực, cá phi lê sau cấp đông, rã đông hay hao hụt, khô, dai, xỉn màu, khiến sản phẩm mất giá, bị trả về. SHMP trong thủy sản là giải pháp nhiều nhà máy dùng để hạn chế tình trạng này, nhưng dùng sai gây thịt nhũn, trong, chát, vi phạm quy định. Bài viết sau, Phụ Gia Thực Phẩm giải thích cơ chế, cách áp dụng theo nhóm nguyên liệu, lưu ý.
Vì sao thủy sản đông lạnh bị mất nước và biến màu?
Hiểu nguyên nhân giúp xác định đúng việc phụ gia có thể làm và không thể làm.
Hao hụt khi cấp đông và rã đông
Thịt thủy sản chứa nhiều nước, phần lớn liên kết với protein cơ. Trong quá trình sơ chế, cấp đông, bảo quản và rã đông, tinh thể đá và sự biến tính protein làm một phần nước thoát ra. Một tài liệu kỹ thuật về tôm đông lạnh ước tính phần nước mất đi trong suốt chuỗi từ đánh bắt đến rã đông có thể khoảng 10–15%. Hậu quả là sản phẩm nhẹ cân hơn, khô và kém mọng khi nấu.
Biến màu do ion kim loại và oxy hóa
Ion kim loại như sắt, đồng có trong nguyên liệu, nước sản xuất hoặc thiết bị có thể xúc tác phản ứng oxy hóa, làm thịt xỉn màu và phát sinh mùi lạ. Lưu ý: hiện tượng đốm đen trên tôm chủ yếu do enzyme, cần biện pháp kiểm soát riêng; SHMP không phải giải pháp chính cho vấn đề này.
SHMP trong thủy sản hoạt động như thế nào?
SHMP (sodium hexametaphosphate) là muối polyphosphate có khả năng tạo phức ion kim loại mạnh. Phần giải thích đầy đủ về cấu tạo và đặc tính có trong bài tổng quan về SHMP của phugiathucpham.vn.
Tạo phức ion kim loại
SHMP "giữ" ion canxi, magie, sắt, đồng trong phức tan. Nhờ vậy, các ion này ít tham gia phản ứng gây xỉn màu, và nước ngâm có độ cứng cao cũng ít gây kết tủa hơn.
Hỗ trợ protein giữ nước khi phối hợp
Phốt phát làm thay đổi trạng thái protein cơ, giúp chúng giữ nước tốt hơn. Trong thực tế, SHMP trong thủy sản hiếm khi dùng một mình; nó thường đi cùng STPP hoặc pyrophosphate. STPP tác động mạnh lên protein, còn SHMP bổ sung khả năng tạo phức và giúp hỗn hợp ổn định hơn.
Ổn định dung dịch ngâm
Khi nước sản xuất chứa nhiều canxi, magie, một số phốt phát dễ tạo cặn và giảm hiệu quả. Có SHMP trong hỗn hợp giúp dung dịch trong hơn và hoạt động đều hơn giữa các mẻ.
SHMP và STPP trong xử lý thủy sản khác nhau ra sao?
STPP có dung dịch kiềm hơn và là phốt phát giữ nước chủ lực trong ngành tôm cá. SHMP ít kiềm hơn, nổi bật ở tạo phức. Vì vậy, nhà máy thường chọn STPP làm nền và thêm SHMP khi cần giữ màu, ổn định dung dịch hoặc điều chỉnh pH hỗn hợp. Hướng dẫn chi tiết về STPP có trong bài STPP cho tôm cá đông lạnh. Nếu đang cân nhắc giữa phốt phát và canxi clorua cho nguyên liệu thủy sản, xem thêm bài canxi clorua và phosphate STPP trong thủy sản khác gì.
Ứng dụng SHMP trong thủy sản theo nhóm nguyên liệu
Mỗi loại nguyên liệu có cấu trúc cơ và yêu cầu thị trường khác nhau, nên công thức không thể dùng chung.
Tôm
Tôm thịt, tôm bóc vỏ, tôm hấp đông lạnh là nhóm dùng phốt phát nhiều nhất. Mục tiêu thường là giảm hao hụt khi rã đông, giữ độ mọng và màu sáng sau khi nấu. SHMP ngâm tôm thường nằm trong hỗn hợp, với tỷ lệ được tinh chỉnh theo cỡ tôm và thời gian ngâm.
Mực, bạch tuộc
Thịt mực dễ co, dai và chảy nước khi rã đông. Hỗn hợp có SHMP giúp hạn chế co rút và giữ màu trắng tự nhiên, nhưng cần thử nghiệm kỹ vì mực rất dễ bị nhũn nếu ngâm quá lâu.
Cá phi lê
Với cá tra, cá basa phi lê và các loại cá thịt trắng, SHMP trong thủy sản phi lê thường được phối với STPP để giảm rỉ dịch và giữ bề mặt mịn. Vấn đề cần kiểm soát là không để miếng cá hút nước quá mức, vì nhiều thị trường nhập khẩu kiểm tra chặt chỉ tiêu này.
Surimi và chả cá
Trong surimi, phốt phát kết hợp với đường và các chất bảo vệ protein khi cấp đông. SHMP trong thủy sản dạng xay nhuyễn giúp ổn định hệ nhũ tương khi phối trộn và gia nhiệt.
Cách dùng SHMP trong thủy sản đúng kỹ thuật
Bài viết không đưa ra liều lượng cố định vì tỷ lệ phụ thuộc nguyên liệu, công thức hỗn hợp, thiết bị và quy định của từng thị trường. Thay vào đó, đây là quy trình gợi ý để nhà máy tự xây dựng công thức.
Thử nghiệm ở quy mô nhỏ
Khi đưa SHMP trong thủy sản vào dây chuyền mới, hãy chuẩn bị vài công thức với tỷ lệ phối trộn khác nhau, ngâm cùng một lô nguyên liệu, rồi đo khối lượng trước – sau ngâm, sau cấp đông, sau rã đông và sau nấu. Đánh giá cảm quan màu, độ đàn hồi, vị. Chỉ chọn công thức đạt mục tiêu ở mức sử dụng thấp nhất.
Pha dung dịch đúng thứ tự
Hòa SHMP và các phốt phát khác vào nước lạnh trước, khuấy đến khi tan hoàn toàn rồi mới thêm muối hoặc thành phần khác. Dung dịch polyphosphate thủy phân dần theo thời gian, vì vậy nên pha đủ dùng trong ca.
Kiểm soát nhiệt độ và thời gian
Giữ dung dịch và nguyên liệu ở nhiệt độ lạnh trong suốt quá trình ngâm hoặc quay tumbler để hạn chế vi sinh và giữ chất lượng. Thời gian ngâm phải được chuẩn hóa thành quy trình, không để công nhân tự điều chỉnh.
Ráo, kiểm tra và ghi chép
Sau ngâm, để ráo đúng thời gian, kiểm tra khối lượng và ghi nhận theo lô. Hồ sơ này giúp truy xuất khi khách hàng hoặc cơ quan kiểm tra yêu cầu.
Dấu hiệu công thức đang phù hợp
Một công thức SHMP trong thủy sản được xem là phù hợp khi sản phẩm sau rã đông và nấu chín vẫn có màu tự nhiên, thịt đàn hồi, không trong, không trơn, không có vị chát. Mức tăng khối lượng sau ngâm nên ổn định giữa các lô và nằm trong giới hạn khách hàng chấp nhận. Nếu kết quả dao động mạnh, cần kiểm tra lại chất lượng nước, nhiệt độ ngâm và nguồn SHMP trong thủy sản đang dùng trước khi thay đổi tỷ lệ.
Rủi ro khi lạm dụng SHMP trong thủy sản
Ngâm quá đậm hoặc quá lâu làm thịt thủy sản bị trong, nhũn hoặc dai như cao su, có vị chát và cảm giác trơn. Ngoài chất lượng, việc dùng phốt phát để tăng trọng quá mức có thể bị xem là gian lận thương mại và vi phạm quy định. Phụ gia chỉ hỗ trợ; nó không thay thế cho nguyên liệu tươi, chuỗi lạnh tốt và quy trình vệ sinh nhà máy.
Quy định khi dùng SHMP trong thủy sản tại Việt Nam
Polyphosphate thuộc danh mục phụ gia được phép theo Thông tư 24/2019/TT-BYT, sửa đổi bởi Thông tư 17/2023/TT-BYT và Thông tư 08/2024/TT-BYT. Mức tối đa áp dụng theo nhóm thực phẩm, tính theo phốt pho và cộng dồn tất cả phụ gia phốt phát trong sản phẩm (Cần xác minh mức cụ thể cho nhóm thủy sản đông lạnh và sản phẩm thủy sản chế biến). Với hàng xuất khẩu, doanh nghiệp còn phải đáp ứng quy định của nước nhập khẩu. Trên nhãn, cần ghi tên nhóm chức năng kèm tên hoặc mã 452(i) theo Nghị định 43/2017/NĐ-CP và Nghị định 111/2021/NĐ-CP.
Chọn nguồn SHMP cho nhà máy thủy sản
Nhà máy nên dùng SHMP dành cho thực phẩm, có COA theo lô và nguồn hàng ổn định để công thức không phải điều chỉnh liên tục. Phụ Gia Thực Phẩm cung cấp SHMP Trung Quốc quy cách bao 25kg, cùng STPP Trung Quốc làm nền phốt phát và Phosphat Mix Thái Lan cho cơ sở muốn dùng hỗn hợp pha sẵn.
Câu hỏi thường gặp
Có thể dùng riêng SHMP để ngâm tôm không? Có thể, nhưng hiệu quả giữ nước thường kém hơn so với hỗn hợp có STPP hoặc pyrophosphate. SHMP phát huy hiệu quả rõ hơn khi phối hợp.
Vì sao tôm ngâm phốt phát bị trong và nhũn? Thường do nồng độ quá cao, thời gian ngâm quá dài hoặc nhiệt độ ngâm không đủ lạnh. Cần quay lại thử nghiệm để giảm tỷ lệ.
SHMP có chống đốm đen trên tôm không? Không phải giải pháp chính. Đốm đen chủ yếu do enzyme, cần biện pháp kiểm soát riêng phù hợp quy định.
Dùng SHMP trong thủy sản có phải ghi nhãn không? Có. Khi dùng SHMP trong thủy sản chế biến, phụ gia phải được ghi trong thành phần theo quy định ghi nhãn hiện hành.
Kết luận
SHMP trong thủy sản giúp tạo phức ion kim loại, hỗ trợ giữ nước khi phối hợp với STPP và ổn định dung dịch ngâm, từ đó hạn chế hao hụt và biến màu cho tôm, mực, cá đông lạnh. Hiệu quả chỉ bền vững khi nhà máy thử nghiệm công thức, chuẩn hóa quy trình và tuân thủ mức dùng theo quy định.
Nếu cần tư vấn chọn SHMP trong thủy sản hoặc nhận báo giá phốt phát số lượng lớn tại TP.HCM, hãy liên hệ Phụ Gia Thực Phẩm.
📞 Hotline: 0949.884.888
🏢 Công ty TNHH Xuất Nhập Khẩu Sài Gòn Chem
📍 Địa chỉ: 48/6 Đường Thạnh Lộc 13, Phường An Phú Đông, TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam
🌐 Website: phugiathucpham.vn
📧 Email: info@saigonchem.com