Thạch Cao Thực Phẩm Và Thạch Cao Xây Dựng Khác Nhau Thế Nào?

Mục lục

Thạch cao thực phẩm và thạch cao xây dựng cùng tên gọi, cùng thành phần calcium sulfate (CaSO4), cùng bột trắng, nhưng một loại được dùng làm phụ gia, loại kia có thể chứa kim loại nặng, tuyệt đối không cho vào thực phẩm. Phụ Gia Thực Phẩm sẽ giải thích khác biệt, thạch cao phi ở tiệm thuốc bắc, rủi ro khi dùng nhầm và cách nhận biết khi mua.

Vì sao cùng là CaSO4 mà lại khác nhau?

*Sự khác biệt giữa thạch cao thực phẩm và thạch cao xây dựng về nguồn gốc và tiêu chuẩn chất lượng*

Canxi sulfat là một khoáng vật phổ biến. Thạch cao được khai thác từ mỏ, hoặc thu được như sản phẩm phụ của nhiều quá trình công nghiệp. Tiêu chuẩn Việt Nam về thạch cao dùng cho xi măng mô tả cả loại thạch cao nhân tạo, có nguồn gốc từ quá trình xử lý khí thải chứa lưu huỳnh hoặc là sản phẩm phụ của một quá trình công nghệ khác.

Bộ Xây dựng cũng có chỉ dẫn kỹ thuật riêng cho việc dùng thạch cao phospho và thạch cao từ hệ thống khử lưu huỳnh khí thải trong xây dựng. Điều đó cho thấy: "thạch cao" là tên chung của nhiều nguồn nguyên liệu rất khác nhau.

Với vật liệu xây dựng, người ta quan tâm độ cứng, thời gian đông kết, độ bền. Với thực phẩm, yêu cầu đầu tiên là độ tinh khiết và giới hạn tạp chất. Cùng công thức hóa học, nhưng chuẩn mực đánh giá hoàn toàn khác nhau.

So sánh thạch cao thực phẩm và thạch cao xây dựng

Tiêu chí	Thạch cao thực phẩm	Thạch cao xây dựng
Thành phần chính	Canxi sulfat	Canxi sulfat
Nguồn nguyên liệu	Được chọn lọc, tinh chế cho mục đích thực phẩm	Mỏ tự nhiên hoặc thạch cao nhân tạo từ công nghiệp
Tạp chất, kim loại nặng	Có giới hạn theo yêu cầu phụ gia	Không kiểm soát theo yêu cầu thực phẩm; có thể chứa chì, asen
Tiêu chí chất lượng	Độ tinh khiết, giới hạn tạp chất	Độ cứng, thời gian đông kết, độ bền
Mã phụ gia	INS 516 (E516)	Không có
Hồ sơ	Nhãn ghi mục đích thực phẩm, COA theo lô	Phiếu chất lượng theo tiêu chuẩn xây dựng
Giá	Cao hơn do tinh chế, kiểm soát	Thấp
Được dùng cho thực phẩm	Có, theo quy định	Không

Vì sao lò đậu dễ dùng nhầm?

Có ba lý do khiến việc nhầm lẫn giữa thạch cao thực phẩm và thạch cao xây dựng vẫn xảy ra.

Thói quen mua theo truyền miệng

Nhiều lò đậu nhỏ học nghề theo kiểu cha truyền con nối, quen mua "thạch cao" ở một nơi quen mà không hỏi rõ đó là loại gì. Người bán cũng có thể không phân biệt, hoặc cố tình không nói rõ.

Chênh lệch giá lớn

Báo chí từng ghi nhận thạch cao dùng cho thuốc và thực phẩm có giá cao hơn nhiều lần so với thạch cao xây dựng. Với lò đậu làm số lượng lớn, khoản chênh lệch này đủ để một số nơi chọn hàng rẻ.

Chưa hiểu rủi ro

Nhiều người nghĩ thạch cao nào cũng là canxi sulfat nên "như nhau". Thực tế, khác biệt giữa thạch cao thực phẩm và thạch cao xây dựng nằm ở những thứ không nhìn thấy: tạp chất và kim loại nặng.

Hiểu đúng ba nguyên nhân này giúp chủ lò chủ động thay đổi: chọn nhà cung cấp phụ gia chuyên nghiệp, chấp nhận chi phí nguyên liệu hợp lý và xem hồ sơ nguyên liệu là một phần của sản phẩm. Tổng quan các chất làm đông đậu được phép dùng có trong bài chất tạo đông làm đậu hũ.

Rủi ro khi dùng thạch cao xây dựng làm đậu

*Nguy cơ nhiễm kim loại nặng và mất an toàn khi sử dụng thạch cao xây dựng để làm đậu hũ*

Kim loại nặng và tạp chất

Một phóng sự của VnExpress cho biết mẫu thạch cao lấy từ một cơ sở làm đậu, khi kiểm nghiệm, ngoài canxi sulfat còn có kẽm, đồng, chì và asen. Kim loại nặng tích lũy qua thời gian là mối lo lớn nhất khi thạch cao không rõ nguồn gốc được đưa vào món ăn hằng ngày như đậu phụ.

Vi phạm quy định

Phụ gia dùng trong thực phẩm phải thuộc danh mục và đáp ứng yêu cầu chất lượng theo Thông tư 24/2019/TT-BYT, sửa đổi bởi Thông tư 17/2023/TT-BYT và Thông tư 08/2024/TT-BYT. Dùng thạch cao công nghiệp thay cho phụ gia là vi phạm quy định về an toàn thực phẩm, có thể bị xử lý.

Mất uy tín cả ngành

Mỗi lần báo chí phát hiện đậu làm bằng thạch cao xây dựng, người tiêu dùng có xu hướng tẩy chay đậu hũ nói chung. Các lò đậu làm đúng cũng bị ảnh hưởng doanh số.

Thạch cao phi ở tiệm thuốc bắc có dùng làm đậu được không?

*Thạch cao thực phẩm và thạch cao xây dựng có ngoại quan tương tự, khó phân biệt bằng mắt thường*

Nhiều người làm đậu, làm tào phớ quen mua thạch cao ở tiệm thuốc bắc. Ở đây thường có hai dạng: khối tinh thể và bột đã nung, gọi là "thạch cao phi". Đây là vị thuốc trong đông y, được bán theo mục đích dược liệu cổ truyền.

Một giảng viên công nghệ thực phẩm từng nhận xét mẫu thạch cao mua ở tiệm thuốc bắc có màu ngà và chưa đạt độ tinh khiết theo yêu cầu. Quan trọng hơn, hàng bán lẻ ở tiệm thuốc thường không có COA theo lô, không ghi mục đích sử dụng cho thực phẩm. Với cơ sở sản xuất cần hồ sơ khi cơ quan quản lý kiểm tra, đây không phải lựa chọn phù hợp.

Có phân biệt được bằng mắt không?

Không. Cả hai đều là bột trắng hoặc trắng ngà. Khi đã thành miếng đậu, cũng không thể phân biệt đậu làm bằng thạch cao thực phẩm hay thạch cao xây dựng bằng cảm quan.

Trên mạng có lan truyền mẹo nhỏ giấm lên đậu để thử. Phép thử này không đáng tin: giấm sủi bọt với carbonat như bột đá, vôi, chứ không dùng để nhận biết canxi sulfat. Chỉ có kiểm nghiệm tại phòng thí nghiệm mới xác định được hàm lượng kim loại nặng.

Vì vậy, cách phân biệt thạch cao thực phẩm và thạch cao xây dựng hiệu quả nhất là kiểm soát từ khâu mua nguyên liệu.

Cách nhận biết thạch cao thực phẩm khi mua

Dấu hiệu	Thạch cao thực phẩm	Dấu hiệu cần cảnh giác
Nhãn bao bì	Ghi tên canxi sulfat/calcium sulfate, mục đích dùng cho thực phẩm, nhà sản xuất, số lô, hạn dùng	Bao trắng không nhãn, túi chiết lẻ
COA	Có COA theo lô, số lô khớp bao	Không có hoặc COA không khớp
Nguồn bán	Nhà phân phối phụ gia thực phẩm	Cửa hàng vật liệu xây dựng, chợ không rõ nguồn
Giá	Phù hợp hàng tinh chế	Rẻ bất thường
Hồ sơ hỗ trợ	Có giấy tờ phục vụ công bố, kiểm tra	Không cung cấp được

Lò đậu cần làm gì để chứng minh mình dùng đúng loại?

- Chỉ mua thạch cao thực phẩm từ nhà phân phối phụ gia, yêu cầu COA theo lô.

- Lưu hóa đơn, COA và mẫu nguyên liệu theo từng lô.

- Để phụ gia ở khu riêng, có nhãn, tách khỏi vật liệu xây dựng.

- Cân đúng lượng theo quy trình đã thử nghiệm, ghi nhật ký mỗi mẻ.

- Sẵn sàng xuất trình hồ sơ khi khách hàng lớn hoặc cơ quan quản lý yêu cầu.

Những việc này vừa giúp tuân thủ quy định, vừa là điểm bán hàng khi cung cấp cho bếp ăn, siêu thị, đại lý vốn quan tâm nguồn gốc nguyên liệu.

Câu hỏi thường gặp

Thạch cao thực phẩm và thạch cao xây dựng có cùng công thức hóa học không? Có, cùng là canxi sulfat. Khác biệt nằm ở độ tinh khiết, giới hạn tạp chất, kim loại nặng và hồ sơ chứng minh mục đích sử dụng.

Thạch cao dùng bó bột y tế có dùng làm đậu được không? Không. Thạch cao y tế phục vụ mục đích khác, có tiêu chuẩn riêng và không phải phụ gia thực phẩm.

Người tiêu dùng làm sao để yên tâm khi mua đậu? Nên mua đậu ở cơ sở có địa chỉ rõ ràng, có nhãn hoặc thông tin nguồn gốc. Bằng cảm quan không thể kết luận đậu dùng loại thạch cao nào.

Lò đậu có cần tự gửi mẫu thạch cao đi kiểm nghiệm không? Không bắt buộc với mọi lô nếu nhà cung cấp đã có COA phù hợp. Tuy nhiên, khi đổi nguồn hàng hoặc nghi ngờ chất lượng, gửi mẫu đến phòng thí nghiệm được công nhận là cách chắc chắn nhất để phân biệt thạch cao thực phẩm và thạch cao xây dựng, nhất là về chỉ tiêu kim loại nặng.

Mua thạch cao thực phẩm ở đâu? Phụ Gia Thực Phẩm phân phối thạch cao thực phẩm Mỹ (calcium sulfate) cho lò đậu và cơ sở chế biến, hỗ trợ xác nhận hồ sơ lô hàng.

Kết luận

Thạch cao thực phẩm và thạch cao xây dựng chỉ giống nhau ở công thức hóa học. Loại dành cho thực phẩm được tinh chế, kiểm soát tạp chất và có hồ sơ theo lô; loại xây dựng có thể chứa kim loại nặng và không được phép dùng cho món ăn.

Vì không thể phân biệt bằng mắt, lò đậu cần kiểm soát từ khâu mua: đúng nhà cung cấp, đúng nhãn, đủ COA. Tìm hiểu thêm về phụ gia này trong danh mục phụ gia thực phẩm hoặc liên hệ Phụ Gia Thực Phẩm để được tư vấn.

📞 Hotline: 0949.884.888

🏢 Công ty TNHH Xuất Nhập Khẩu Sài Gòn Chem

📍 Địa chỉ: 48/6 Đường Thạnh Lộc 13, Phường An Phú Đông, TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam

🌐 Website: phugiathucpham.vn

📧 Email: info@saigonchem.com

Tin tức liên quan