Sodium hexametaphosphate (SHMP) là muối polyphosphate dùng trong thủy sản, thịt, sữa, đồ uống, nhưng trên mạng hay bị mô tả lẫn với hóa chất xử lý nước, chất tẩy rửa, khiến nhiều cơ sở chọn sai loại hoặc dùng sai mục đích. Phụ Gia Thực Phẩm giải thích SHMP là gì, khả năng tạo phức, vai trò chính, cách phân biệt với STPP, TSPP và quy định.
Sodium hexametaphosphate là gì?
Sodium hexametaphosphate là tên tiếng Anh của natri hexametaphosphat, viết tắt SHMP. Đây là muối natri của acid metaphosphoric, thuộc nhóm phốt phát ngưng tụ (condensed phosphate), cùng họ với STPP và các muối pyrophosphate.
Tên gọi và mã phụ gia
Ngoài tên SHMP, chất này còn được gọi là muối Graham (Graham's salt), sodium phosphate dạng thủy tinh (glassy sodium phosphate) hoặc tên thương mại Calgon trong một số tài liệu cũ. Trong hệ thống mã số quốc tế INS, SHMP được xếp vào nhóm natri polyphosphat với mã 452(i). Trên tài liệu châu Âu, cùng mã này được viết là E452(i); theo quy định ghi nhãn của Việt Nam, mã E được chấp nhận khi trùng với mã INS.
Cấu tạo: vì sao gọi là "hexa" nhưng thực tế là hỗn hợp
Tên gọi gợi ý một vòng sáu đơn vị phốt phát, và công thức thường được ghi là (NaPO3)6. Tuy nhiên, sodium hexametaphosphate thương mại thực chất là hỗn hợp nhiều polyphosphate có độ dài mạch khác nhau, trong đó hexametaphosphate chỉ là một phần. Một số nhà cung cấp ghi (NaPO3)n với n dao động lớn. Điều này giải thích vì sao thông số giữa các nguồn hàng không hoàn toàn giống nhau.
Cách sản xuất
SHMP được tạo ra bằng cách nung nóng chảy mononatri phốt phát rồi làm nguội nhanh. Quá trình làm nguội nhanh tạo ra khối rắn dạng thủy tinh, sau đó được nghiền thành bột hoặc mảnh. Vì vậy trên thị trường có thể gặp SHMP dạng bột mịn, hạt hoặc mảnh trong.
Đặc tính kỹ thuật cần biết
Hiểu đặc tính giúp chọn đúng chất và dùng đúng cách, thay vì chỉ thêm vào công thức theo kinh nghiệm.
Tan nhanh trong nước và hút ẩm
SHMP có màu trắng, tan tốt trong nước nhưng không tan trong dung môi hữu cơ. Chất này hút ẩm, dễ vón cục nếu bao bì không kín, nên khâu lưu kho cần được kiểm soát.
Khả năng tạo phức ion kim loại
Đây là đặc tính quan trọng nhất của sodium hexametaphosphate. Mạch polyphosphate dài liên kết mạnh với các ion hóa trị hai như canxi, magie và ion kim loại như sắt, đồng. Khi các ion này bị "giữ lại" trong phức tan, chúng ít tham gia vào phản ứng gây kết tủa, làm đục, biến màu hoặc thúc đẩy oxy hóa.
Thủy phân dần trong dung dịch
Khi pha thành dung dịch, polyphosphate thủy phân từ từ thành các phốt phát mạch ngắn hơn. Tốc độ tăng khi nhiệt độ cao hoặc môi trường acid. Do đó dung dịch SHMP nên được pha vừa đủ dùng, không để qua nhiều ngày.
pH dung dịch
So với STPP và TSPP, dung dịch SHMP ít kiềm hơn, thường gần trung tính hoặc hơi acid. Mức pH cụ thể phụ thuộc nhà sản xuất và tỷ lệ Na2O/P2O5 của từng loại, nên cần đọc trên COA của lô hàng thay vì lấy một con số chung.
Vai trò của sodium hexametaphosphate trong chế biến thực phẩm
Trong công thức, SHMP hiếm khi là thành phần "chính", nhưng có thể quyết định độ ổn định của sản phẩm.
Chất tạo phức
Nhờ giữ ion canxi, magie, sắt ở trạng thái liên kết, sodium hexametaphosphate giúp hạn chế kết tủa trong sữa và đồ uống, hạn chế biến màu do kim loại, đồng thời giúp các thành phần khác trong công thức hoạt động ổn định hơn.
Hỗ trợ giữ nước và kết cấu
Trong thịt và thủy sản, phốt phát giúp protein cơ giữ nước tốt hơn. Sodium hexametaphosphate thường được dùng phối hợp với STPP hoặc pyrophosphate thay vì dùng đơn lẻ, vì mỗi loại đóng góp một phần: STPP và pyrophosphate tác động mạnh lên protein, còn SHMP bổ sung khả năng tạo phức và cải thiện độ tan của hỗn hợp.
Ổn định nhũ tương
Trong phô mai chế biến, một số sản phẩm sữa và nhũ tương thịt, SHMP góp phần giữ hệ chất béo – nước – protein đồng nhất, hạn chế tách lớp khi gia nhiệt hoặc bảo quản.
Phân tán
SHMP giúp các hạt rắn phân tán đều, không kết tụ. Đặc tính này được khai thác cả trong thực phẩm lẫn công nghiệp.
Ứng dụng của sodium hexametaphosphate theo ngành
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
SHMP khác gì STPP và TSPP?
STPP và TSPP có dung dịch kiềm hơn, tác động mạnh lên khả năng giữ nước của protein. SHMP ít kiềm hơn và nổi bật ở khả năng tạo phức. Vì vậy, nếu mục tiêu chính là giữ nước cho thịt hoặc tôm, STPP thường là lựa chọn đầu tiên; nếu cần kiểm soát ion kim loại, chống kết tủa hoặc giữ màu mà không muốn nâng pH, sodium hexametaphosphate phù hợp hơn. Bảng đối chiếu chi tiết có trong bài so sánh STPP, TSPP, SAPP và SHMP, còn bức tranh chung của cả nhóm được trình bày trong bài phốt phát trong thực phẩm là gì.
Quy định sử dụng sodium hexametaphosphate tại Việt Nam
Danh mục và mức sử dụng
Polyphosphate thuộc danh mục phụ gia được phép sử dụng theo Thông tư 24/2019/TT-BYT của Bộ Y tế, được sửa đổi bởi Thông tư 17/2023/TT-BYT và Thông tư 08/2024/TT-BYT. Mức sử dụng tối đa được quy định theo từng nhóm thực phẩm, thường tính theo phốt pho và cộng dồn với các phụ gia phốt phát khác trong cùng sản phẩm. Doanh nghiệp cần tra đúng nhóm thực phẩm của mình trong văn bản hiện hành (Cần xác minh mức cụ thể cho từng nhóm trước khi áp dụng).
Ghi nhãn
Theo Nghị định 43/2017/NĐ-CP, được sửa đổi bởi Nghị định 111/2021/NĐ-CP, phụ gia trong thành phần phải ghi tên nhóm chức năng kèm tên chất hoặc mã INS. Với SHMP, cách ghi phổ biến là tên chức năng thực tế như "chất ổn định" hoặc "chất tạo phức kim loại" kèm "(452(i))".
Về an toàn
Phốt phát nói chung được phép dùng trong giới hạn quy định; vấn đề nằm ở việc dùng quá mức hoặc cộng dồn từ nhiều nguồn. Phân tích chi tiết có trong bài phốt phát trong thực phẩm có an toàn không. Phụ gia không thay thế cho nguyên liệu đạt chuẩn, quy trình vệ sinh và kiểm soát chất lượng.
Phân biệt SHMP dùng cho thực phẩm và SHMP công nghiệp
Cùng tên sodium hexametaphosphate nhưng có loại dành cho thực phẩm và loại dùng cho xử lý nước, dệt nhuộm, gốm sứ, chất tẩy rửa. Loại công nghiệp không được kiểm soát chỉ tiêu kim loại nặng, florua như loại thực phẩm, nên không được dùng thay thế. Khi mua, cần ghi rõ mục đích thực phẩm, kiểm tra nhãn bao và COA theo lô.
Bảo quản và pha dung dịch SHMP
Bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng, kê bao trên pallet và buộc kín sau khi mở. Khi pha, nên hòa sodium hexametaphosphate vào nước trước khi thêm muối hoặc các thành phần khác để tránh vón cục, khuấy đến khi tan hoàn toàn và dùng trong ca sản xuất.
Câu hỏi thường gặp
SHMP có phải là chất bảo quản không? Không. SHMP không được dùng với vai trò diệt hoặc ức chế vi sinh vật như chất bảo quản. Vai trò chính là tạo phức, ổn định và hỗ trợ giữ nước.
Sodium hexametaphosphate có dùng một mình được không? Có thể, tùy mục đích. Với giữ nước cho thịt và thủy sản, SHMP thường được phối hợp với STPP hoặc pyrophosphate để đạt hiệu quả tốt hơn.
Vì sao SHMP của các nhà cung cấp có thông số khác nhau? Vì SHMP là hỗn hợp polyphosphate, tỷ lệ thành phần và hàm lượng P2O5 phụ thuộc quy trình của từng nhà sản xuất. Nên so sánh dựa trên COA của lô cụ thể.
SHMP có ghi nhãn bằng mã E452 được không? Có thể ghi mã 452(i); mã E được chấp nhận khi trùng với INS. Tên nhóm chức năng vẫn phải đi kèm.
Kết luận
Sodium hexametaphosphate là phụ gia polyphosphate có thế mạnh tạo phức ion kim loại, hỗ trợ giữ nước, ổn định nhũ tương và phân tán, được dùng trong thủy sản, thịt chế biến, sữa và đồ uống. Để dùng hiệu quả, doanh nghiệp cần chọn đúng loại dành cho thực phẩm, phối hợp hợp lý với các phốt phát khác và tuân thủ mức dùng theo Thông tư 24/2019/TT-BYT.
Nếu đang tìm nguồn sodium hexametaphosphate cho sản xuất, có thể tham khảo SHMP Trung Quốc bao 25kg hoặc liên hệ Phụ Gia Thực Phẩm để được tư vấn kỹ thuật và nhận báo giá tại TP.HCM.
📞 Hotline: 0949.884.888
🏢 Công ty TNHH Xuất Nhập Khẩu Sài Gòn Chem
📍 Địa chỉ: 48/6 Đường Thạnh Lộc 13, Phường An Phú Đông, TP. Hồ Chí Minh, Việt Nam
🌐 Website: phugiathucpham.vn
📧 Email: info@saigonchem.com